Zoeken naar evenwicht is een gedeelde verantwoordelijkheid van organisatie en medewerkers. Als organisatie op zoek gaan naar de talenten van je medewerkers en hen steeds meer inzetten vanuit hun talent, draagt bij tot werkgeluk en het krachtiger aanpakken van vraagstukken. Als je werkt vanuit je talent, kun je als medewerker ook tot rust kunt komen terwijl je aan het werken bent. Het zorgt voor meer positieve emoties en het opbouwen van veerkracht en weerbaarheid. Je talenten inzetten op het werk en ontkoppelen van het werk door je talenten ook op te zoeken in je vrije tijd, zorgt voor balans.

Als het gaat over talent, dan denken de meeste mensen aan het uitblinken in een bepaalde activiteit. Ergens de beste in zijn, zoals een topvoetballer, een topkok of een topchirurg. Dat noemen wij een ‘exclusieve’ visie op talent. Dan gaat het over ongeveer 10% van de bevolking die een ontzettend hoog niveau haalt in een bepaalde activiteit. Door genetische aanleg, goede opvoeding, goed onderwijs, hard werken, kansen nemen, kansen krijgen, een portie geluk en niet te veel ongeluk. Een exclusieve visie, omdat het over een kleine, exclusieve groep mensen gaat. Maar ook exclusief in die zin dat het 90% van de bevolking uitsluit van de mogelijkheid om zichzelf als talentvol te beschouwen. Daartegenover staat een inclusieve visie op talent. Een visie die ervan uitgaat dat elke mens die geboren wordt, het potentieel heeft om op een bepaald moment in het leven de opmerking te krijgen: “Daar ben je goed in, daar heb je talent voor.” Mits uiteraard goede opvoeding en goed onderwijs, hard werken, en het nemen en krijgen van kansen. Aangezien het woord op zich geen duidelijkheid biedt, zal een organisatie altijd moeten uitleggen wat zij bedoelt met het inzetten, aantrekken en ontwikkelen van talent.

Mijn definitie van talent gaat in eerste instantie niet over het uitblinken in een bepaalde activiteit – let wel, ik vind uitblinken absoluut niet verkeerd – maar wel over wat zo’n activiteit met je doet. Mijn definitie heeft vier bouwstenen. Talent gaat over activiteiten die moeiteloos gaan en die voldoening opleveren. Het is niet dat je er niet moe van wordt, het gaat ook niet altijd moeiteloos. Maar het vloeit en stroomt op een of andere manier. Talent gaat over activiteiten die maken dat de tijd vliegt. Dit verwijst naar het concept ‘flow’ van Csikszentmihalyi. Flow is een zowel fysieke als mentale toestand die wij allemaal kennen: je gaat zo op in een bepaalde activiteit dat je de tijd compleet uit het oog verliest. Talent gaat over activiteiten die maken dat je je batterijen oplaadt. Als je activiteiten kan doen vanuit je talent en de tijd vliegt, dan ontstaan er positieve emoties; positieve emoties die voortkomen uit de activiteit zelf. En positieve emoties die ontstaan uit het resultaat van de activiteit. De voldoening over het resultaat, de effecten van je handelen en de eventuele waardering en complimenten die je van anderen krijgt.
.

“Je komt tot rust terwijl je aan het werken bent.”
.

Talent gaat over activiteiten die maken dat je helemaal authentiek jezelf kunt zijn. Als je terugkijkt naar de afgelopen week, zou je kunnen zeggen dat je elk uur dat de tijd bij je gevlogen is, je authentieke zelf was. Je was je niet aan het vervelen, je was niet aan het stressen, je was je niet aan het afvragen of je iets mocht doen of zeggen; je deed gewoon je ding en zette van nature daarbij je talenten in.

Talentgesprek
Aan de hand van deze definitie kan je een talentgesprek voeren met je collega’s.

Deze drie vragen kunnen je daarbij helpen: Wanneer vliegt bij jou de tijd? Op het werk of in je vrije tijd, het speelt geen rol. Wat ben je dan aan het doen? Vraag hierop door tot je het helemaal voor je ziet. Waar haal je dan voldoening uit? Mensen hebben het over heel diverse activiteiten als je deze vragen stelt. En elk van die antwoorden kan je verbinden met het referentiekader van 39 talenten die ik samen met collega’s ontwikkelde (voor voorbeelden, zie Tabel 1).

De vraag is natuurlijk welke talenten je in je leven professioneel gaat inzetten. En welke talenten je vooral behoudt voor je vrije tijd. Een yogaleraar of een fysiotherapeut zet elke dag het talent ‘bewuste beweger’ in. Een meubelmaker of schrijnwerker zullen er voldoening uithalen om met de handen bezig te zijn. En je kunt het talent ‘vertrouweling’ inzetten bij het spelen van gezelschapsspellen met je vrienden of het talent ‘groeimotor’ als voetbaltrainer bij een jeugdploeg.

Talent in actie
Talent dat zichtbaar wordt voor de buitenwereld noem ik ‘talent in actie’= talent + gedrag + context: ik heb talenten (Figuur 1). Ik heb een omgeving gevonden die aansluit bij mijn intrinsieke motivatie en bij mijn drijfveren. En ik heb hard gewerkt om kennis, vaardigheden en gedrag te ontwikkelen dat mijn talent zichtbaar maakt voor de buitenwereld. Wij gaan ervan uit dat mensen gemiddeld vijftien talenten bij zichzelf herkennen uit het referentiekader dat wij hebben ontwikkeld (zie ‘ik kies voor mijn talent’ of www.mytalentbuilder.com). Die combinatie is trouwens uniek. De kans dat je ooit iemand ontmoet met exact dezelfde combinatie van talenten is quasi uitgesloten. Een aantal van die talenten zullen als talent in actie zichtbaar worden thuis of bij je vrienden. Anderen zullen eerder zichtbaar worden in je professionele leven.

Neem nu het talent ‘woordkunstenaar’. Mensen met dit talent houden ervan om precies de juiste woorden te vinden om een gedachte uit te drukken. Als dat lukt, dan halen ze daar veel voldoening uit. Kenmerkend voor dit talent is, dat je er genoegen in schept om je teksten te herlezen en te genieten van de mooie woorden.
.


“De voordelen van werken vanuit je talent beperken zich niet tot de dag zelf.”
.

Je ene collega zal dit talent gebruiken om een dagboek of gedichten te schrijven en ze met niemand te delen. Dan is wel sprake van talent in actie. Maar niemand weet het. En wellicht zal je collega niet denken dat het een talent is. Zonde is dat, want misschien zou die collega er heel veel mee kunnen op het werk. Een talentonderzoek of -gesprek zou dit inzicht kunnen opleveren. De andere collega schrijft artikelen voor een vakblad of adviesteksten voor het HRD-beleid in de organisatie. Dat talent is dan zichtbaar op het werk.

Profijt op het werk
Als je aan het werk bent vanuit je talent en de tijd vliegt, dan gebeurt er van alles in ons lichaam. Dat blijkt uit het onderzoek over de psychofysiologie van flow.

Ten eerste: ons lichaam produceert dopamine. Dat is een gelukshormoon en dat verklaart het gevoel van voldoening. Als de tijd vliegt bij het sporten komen er ook endorfines los. En in een goed gesprek met anderen ook oxytocine.

Ten tweede, het stresshormoon cortisol is in een ideale hoeveelheid aanwezig in ons lichaam. Niet te veel (ik ben niet aan het stressen), niet te weinig (ik verveel me niet), maar ideaal en dat zorgt voor focus. Vervolgens blijkt dat het parasympathische en sympathische zenuwstelsel beide actief zijn. Het ene systeem neemt toe, het andere neemt af. Ze kruisen elkaar in de flow en dat zorgt voor een toestand van relaxte alertheid: ik ben tegelijkertijd alert en relaxed. En wat er vervolgens gebeurt, is dat je ademhaling automatisch dieper wordt en je hartslag daalt. Het is de moeite waard om, als je een hartslagmeter hebt in je smartwatch, de proef op de som te nemen. En de hoogte van je hartslag eens te bekijken voor, tijdens en na een activiteit die je deed waarbij de tijd vloog.

En dat leidt ons tot de kerngedachte van deze bijdrage: werken vanuit je talent is de nieuwe yoga. Dat je, met andere woorden, tot rust kunt komen terwijl je aan het werken bent. Dat je ’s ochtends gedoe had thuis en misschien aan het stressen was in de file, maar dat je op het werk aankomt en ochtendactiviteiten kunt doen die bij je talent passen. Waardoor je voelt hoe je rustiger en rustiger aan het worden bent in de ochtend. En dat die zorgen van ’s ochtends vroeg tegen de middag een stukje naar de achtergrond zijn verdwenen.
Hoe zou zijn als we als samenleving in staat zijn om jonge mensen te helpen bij het zoeken van een studie of een beroep dat dit oplevert als volwassene? Wat zou de maatschappelijke opbrengst daarvan zijn? En wat zou dit betekenen voor het aantal burn-outs en depressies? Vandaar de noodzaak om al in het onderwijs in te zetten op het ontdekken en ontwikkelen van talenten.

De voordelen van werken vanuit je talent beperken zich niet tot de dag zelf. Positieve emoties die voortkomen uit het werken vanuit je talent kunnen mentale energie genereren, die je meeneemt naar de volgende dag. Volgens het onderzoek van Barbara Fredrickson (2001) leidt dit tot twee belangrijke gevolgen. Ten eerste, wanneer mensen zich goed voelen, zetten ze een breder scala aan vaardigheden, capaciteiten en mogelijkheden in wanneer ze geconfronteerd worden met belangrijke uitdagingen. Dit leidt tot verhoogde creativiteit en inventiviteit. Ten tweede draagt deze ervaring van succes bij aan het opbouwen van persoonlijke hulpbronnen zoals veerkracht en weerbaarheid. Fredrickson’s ‘broadenand-build’ theorie benadrukt hoe positieve emoties op lange termijn bijdragen aan emotionele en psychologische groei, waardoor individuen beter voorbereid zijn op toekomstige uitdagingen en tegenslagen.

Geen yoga
Voor velen is werk absoluut geen yoga. Ik ga hier in op drie specifieke gevallen.
.

Competentie
Ten eerste: niet alles waar je goed in bent, is een talent. Laten we de definitie van ‘talent in actie’ er nog even bij nemen. De laatste twee woorden van die definitie zijn voor mij de invulling van een competentie: ‘gedrag’ zoals dat wordt verwacht in een bepaalde omgeving of ‘context’. Zoals de behoeften van een klant in kaart brengen en vervolgens een voorstel maken met producten of diensten voor die klant. Het zou kunnen dat dit een competentie is die tegelijkertijd ook een talent is, dan is het talent in actie. En dan gaat de tijd vliegen als je daarmee bezig bent en levert het voldoening op. Maar het zou evengoed een competentie kunnen zijn waar je geen talent voor hebt: je kunt het goed, maar het is geen talent. Anderen zeggen zelfs dat je er goed in bent, maar het is geen talent. De tijd vliegt niet. Je hebt geen zin om er de volgende dag weer tegenaan te gaan. Je bent ’s avonds moe. Alleen maar moe. Je zou eens moeten weten hoeveel mensen in een richting worden gestuurd die aansluit bij een lijstje van competenties die geen talenten zijn.

Een goede baan bestaat uit zowel competenties als talenten. Zo kan een adviseur helemaal in zijn talent staan als hij bij klanten gesprekken voert en interventies doet. En zijn competenties aanspreken bij het maken van offertes, het beantwoorden van mails en de naverwerking van de interventies. En dat onderscheid merk je zo: als je moe bent of stress hebt, dan zal het doen van die interventies nog altijd goed gaan. Maar je zal de eerste steken laten vallen bij je competenties: een offerte uitstellen, een mail niet zorgvuldig beantwoorden. Je kunt je voorstellen wat er gebeurt als je baan alleen maar bestaat uit competenties die geen talenten zijn…

“Veel mensen vergeten die ontkoppel talenten op te zoeken en raken de balans kwijt.”

Metacognitie
Ten tweede: een bijzonder kenmerk van flow is dat je helemaal opgaat in een bepaalde activiteit. Dat het bijna lijkt alsof je zelfbewustzijn versmelt met de situatie. Dat heeft te maken met het feit dat als de tijd vliegt, we onze metacognitie uitschakelen. Metacognitie betekent bijvoorbeeld dat als je een workshop geeft je je eigen lesmethodes evalueert en aanpassingen maakt. Leert uit de feedback van deelnemers. Aan zelfreflectie doet. Wel, als de tijd vliegt tijdens die workshop dan staat die metacognitie grotendeels uit. Je zal die metacognitie inzetten voor of na de workshop, of in de pauze of als deelnemers een opdracht doen. Of anders gezegd, als je echt in je talent staat, dan ben je niet bezig met jezelf, maar enkel met de situatie zelf en met de anderen.

Het omgekeerde is ook waar: als je je metacognitie niet kan uitzetten, dan raak je ook niet in de flow. Als je met jezelf bezig bent, raak je niet in de flow. En dat zie je vaak bij medewerkers die voor het eerst iets nieuws doen. Maar nog veel lastiger is het als je na een periode van zorgeloos werken vanuit je talent plots die metacognitie niet meer kan uitzetten. Door kritiek die je kreeg. Omdat je je psychologisch niet veilig voelt. Of stel je voor dat je training geeft met een collega en het niet klikt, waardoor je je de hele tijd aan het afvragen bent wat die collega ervan vindt. En de tijd dus niet meer vliegt. Erg vermoeiend is dat.
.

Waardering
Ten derde, hoe meer je gedreven bent in je job en hoe belangrijker het werk is voor je zelfrealisatie als mens, hoe gevoeliger je zal zijn voor alles wat die zelfrealisatie op het werk in de weg staat. Gezien, erkend en gewaardeerd worden is belangrijk voor iedere medewerker, maar zeker als het werken vanuit je talent iets is waar je helemaal voor gaat. Dit maakt je ook kwetsbaar als er iets gebeurt (een nieuwe leidinggevende, plotse organisatieveranderingen, een projectvoorstel dat de grond in wordt geboord) waardoor je je niet gezien, erkend en gewaardeerd voelt. In het boek Stop burnout (2020) poneren we de stelling dat de meerderheid van de burn-outs voortkomt uit het gevoel van zich duidelijk niet gezien, erkend en gewaardeerd voelen.

Tot slot
De talenten die je niet inzet op het werk kunnen erg belangrijk zijn voor het ontkoppelen. Veel mensen hebben het moeilijk om ’s avonds of tijdens het weekend van het werk los te komen. Een ontkoppeltalent zorgt ervoor dat je activiteiten doet die jou zo boeien dat je op geen enkele manier bezig bent met het werk. Waardoor je ook mentaal tot rust komt: voor de ene is het sporten, voor de andere lezen, voor weer een ander creatief met de handen bezig zijn. Een gesprek met je beste vrienden. Veel mensen vergeten die ontkoppeltalenten op te zoeken en raken de balans kwijt.